Zioła i grzyby
Ashwagandha, żeń-szeń, kurkuma, melisa, soplówka jeżowata, reishi i inne surowce — nazwy, ekstrakty i etykiety po ludzku
Na etykiecie może pojawić się po prostu:
ashwagandha
ale również:
Withania somnifera,
ekstrakt z korzenia,
DER 5:1,
standaryzacja na witanolidy.
Podobnie z grzybami.
Napis „lion’s mane” może prowadzić do polskiej nazwy soplówka jeżowata, nazwy łacińskiej Hericium erinaceus, informacji o owocniku, grzybni, ekstrakcie albo proszku.
Jedna roślina lub grzyb może więc pojawić się na etykiecie pod kilkoma warstwami informacji.
Sekcja Zioła i grzyby w Encyklopedii Vitaminy.pl pomaga je uporządkować.
Wyjaśniamy:
- czym jest dana roślina lub grzyb;
- pod jakimi nazwami występuje;
- jaka część surowca jest wykorzystywana;
- czym różni się proszek od ekstraktu;
- co oznacza standaryzacja;
- czym jest DER i zapis typu 10:1;
- co mówi nazwa łacińska;
- czym różni się tradycyjne zastosowanie od współczesnego dowodu naukowego;
- gdzie kończy się informacja o surowcu, a zaczyna marketing produktu.
Zioło, ekstrakt i produkt to nie to samo
To jedna z najważniejszych zasad tej części Encyklopedii.
Weźmy przykład rośliny.
Możemy mówić o:
całej roślinie
albo o:
korzeniu
liściu
owocu
nasionach
kłączu
czy innej jej części.
Następnie surowiec może występować jako:
susz
proszek
ekstrakt
ekstrakt standaryzowany
albo składnik bardziej złożonej formuły.
Dlatego samo stwierdzenie:
„produkt zawiera ashwagandhę”
nie mówi jeszcze wszystkiego.
Warto sprawdzić:
jaką część rośliny zastosowano, w jakiej formie i jak opisano ekstrakt.
Nazwa polska, angielska i łacińska
W świecie ziół i grzybów jedna encja może mieć kilka równoległych nazw.
Przykład:
soplówka jeżowata
lion’s mane
Hericium erinaceus
To trzy określenia prowadzące do tego samego gatunku.
Podobnie:
ashwagandha
witania ospała
Withania somnifera
albo:
różeniec górski
Rhodiola rosea.
Nazwa łacińska jest szczególnie przydatna wtedy, kiedy podobne nazwy zwyczajowe mogłyby odnosić się do różnych roślin lub grzybów.
Dlatego w naszych hasłach będziemy podawać:
nazwę polską → popularną nazwę międzynarodową → nazwę naukową.
Ashwagandha
Ashwagandha jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych składników ziołowych.
Można spotkać ją również jako:
Withania somnifera
oraz:
witanię ospałą.
Na etykietach pojawiają się dodatkowo informacje dotyczące:
- części rośliny;
- ekstraktu;
- proporcji ekstrakcji;
- standaryzacji;
- zawartości witanolidów.
Dlatego osobno będziemy wyjaśniać:
Ashwagandha
→ Withania somnifera
→ korzeń i inne części surowca
→ ekstrakt
→ witanolidy
→ standaryzacja
→ etykieta.
→ Przejdź do: Ashwagandha — czym jest?
[hasło w przygotowaniu]
Różeniec górski
Różeniec górski występuje także pod nazwą:
Rhodiola rosea.
Na rynku można spotkać produkty wykorzystujące ekstrakty o różnym sposobie opisu i standaryzacji.
W Encyklopedii będziemy wyjaśniać:
- czym jest różeniec;
- jaka część rośliny jest wykorzystywana;
- co oznacza nazwa Rhodiola rosea;
- czym są ekstrakty;
- jak czytać informacje o standaryzacji;
- czym różni się tradycyjne wykorzystanie od współczesnych deklaracji produktowych.
→ Przejdź do: Różeniec górski — czym jest Rhodiola rosea?
[hasło w przygotowaniu]
Żeń-szeń
Słowo „żeń-szeń” może być bardziej skomplikowane, niż wygląda.
Na rynku spotykamy różne rośliny określane potocznie jako żeń-szeń, dlatego szczególnie ważna staje się nazwa gatunku.
W kolejnych materiałach uporządkujemy między innymi:
- czym jest żeń-szeń właściwy;
- czym jest Panax ginseng;
- dlaczego nazwa gatunku ma znaczenie;
- czym różnią się określenia handlowe;
- jak ekstrakty żeń-szenia są opisywane na etykietach.
→ Przejdź do: Żeń-szeń — co właściwie oznacza ta nazwa?
[hasło w przygotowaniu]
Kurkuma
Kurkuma może kojarzyć się jednocześnie z:
przyprawą
i:
składnikiem suplementu.
W etykietach produktów pojawiają się jednak kolejne pojęcia:
Curcuma longa
kłącze
ekstrakt
kurkuminoidy
kurkumina
standaryzacja.
Nie należy stosować ich automatycznie zamiennie.
Dlatego będziemy rozwijać ścieżkę:
Kurkuma
→ Curcuma longa
→ kłącze
→ kurkuminoidy
→ kurkumina
→ ekstrakt
→ standaryzacja.
→ Przejdź do: Kurkuma — czym różni się od kurkuminy?
[hasło w przygotowaniu]
Melisa
Melisa lekarska jest dobrze znaną rośliną występującą zarówno w tradycyjnych naparach, jak i współczesnych produktach.
Można spotkać ją jako:
melisę lekarską
oraz:
Melissa officinalis.
W osobnych hasłach będziemy wyjaśniać:
- czym jest melisa;
- jaka część rośliny jest wykorzystywana;
- czym różni się napar, sproszkowany surowiec i ekstrakt;
- jakie informacje można znaleźć na etykiecie produktu.
→ Przejdź do: Melisa — czym jest Melissa officinalis?
[hasło w przygotowaniu]
Kozłek lekarski
Kozłek lekarski jest często znany pod nazwą:
waleriana.
To kolejny dobry przykład sytuacji, w której nazwa zwyczajowa, polska i łacińska mogą wyglądać zupełnie inaczej.
Valeriana officinalis będzie więc osobną encją powiązaną z hasłem głównym.
→ Przejdź do: Waleriana i kozłek lekarski — czy to to samo?
[hasło w przygotowaniu]
Ostropest plamisty
Ostropest można spotkać zarówno jako roślinę, jak i surowiec wykorzystywany w różnych produktach.
Na etykietach mogą pojawiać się między innymi określenia:
Silybum marianum
nasiona
ekstrakt
sylimaryna.
Będziemy rozdzielać nazwę rośliny od nazw związków i ekstraktów z nią związanych.
→ Przejdź do: Ostropest plamisty — czym jest?
[hasło w przygotowaniu]
Soplówka jeżowata
Soplówka jeżowata jest jednym z grzybów, które w ostatnich latach coraz częściej pojawiają się w produktach wellness.
Na etykietach można spotkać trzy nazwy:
soplówka jeżowata
lion’s mane
Hericium erinaceus.
Ale to dopiero początek.
Istotne mogą być również informacje o tym, czy wykorzystano:
owocnik
czy:
grzybnię,
oraz czy produkt zawiera:
proszek
czy:
ekstrakt.
→ Przejdź do: Soplówka jeżowata — czym jest lion’s mane?
[hasło w przygotowaniu]
Reishi
Reishi to popularna międzynarodowa nazwa grzyba kojarzonego z tradycjami azjatyckimi i współczesnym rynkiem wellness.
Tutaj również trzeba uważać na:
- nazwy zwyczajowe;
- nazwy naukowe;
- gatunek;
- część materiału grzybowego;
- ekstrakt;
- sposób standaryzacji produktu.
→ Przejdź do: Reishi — co oznacza ta nazwa?
[hasło w przygotowaniu]
Cordyceps
„Cordyceps” bywa używany jako szerokie określenie handlowe.
Dlatego przy konkretnym produkcie warto sprawdzić dokładne oznaczenie gatunku i materiału wykorzystanego do jego produkcji.
W Encyklopedii będziemy osobno wyjaśniać:
- czym jest Cordyceps;
- dlaczego nazwa gatunku ma znaczenie;
- jakie określenia można spotkać w handlu;
- czym różnią się proszek, biomasa i ekstrakt;
- jak czytać taką etykietę.
→ Przejdź do: Cordyceps — co właściwie oznacza ta nazwa?
[hasło w przygotowaniu]
Proszek czy ekstrakt?
To jedno z podstawowych pytań dotyczących produktów roślinnych i grzybowych.
Proszek oznacza zazwyczaj rozdrobniony materiał pochodzący z danego surowca.
Ekstrakt powstaje natomiast w procesie ekstrakcji, w którym określone składniki surowca są przenoszone do odpowiedniego medium.
Nie oznacza to automatycznie, że:
ekstrakt = zawsze lepszy
albo:
proszek = zawsze gorszy.
Są to przede wszystkim różne rodzaje materiału, które trzeba oceniać w kontekście konkretnego produktu.
→ Przejdź do: Proszek a ekstrakt — czym się różnią?
[hasło w przygotowaniu]
Co oznacza ekstrakt 10:1?
Na etykietach można zobaczyć zapisy:
4:1
10:1
20:1
i podobne.
Takie proporcje często odnoszą się do relacji pomiędzy ilością surowca wyjściowego a otrzymanym ekstraktem.
Nie należy jednak interpretować ich jako prostego:
„10:1 oznacza dziesięć razy lepszy”.
Proporcja ekstraktu nie jest oceną jakości.
Żeby właściwie ją zrozumieć, trzeba wiedzieć:
- czego dotyczy;
- jaki surowiec wykorzystano;
- jaki proces zastosowano;
- czy podano DER;
- czy ekstrakt jest standaryzowany.
→ Przejdź do: Ekstrakt 10:1 — co oznacza ten zapis?
[hasło w przygotowaniu]
DER — trzy litery, które warto znać
Na bardziej szczegółowych etykietach i dokumentach można spotkać skrót:
DER — Drug Extract Ratio.
W uproszczeniu pomaga on opisać relację między materiałem roślinnym wykorzystanym do produkcji a ilością uzyskanego ekstraktu.
To temat, który rozwiniemy osobno w naszym Słowniku etykiet.
→ Przejdź do: DER — co oznacza na etykiecie ekstraktu?
[hasło w przygotowaniu]
Co oznacza standaryzacja?
Na etykiecie produktu może pojawić się informacja:
„ekstrakt standaryzowany na…”
a dalej nazwa konkretnego związku lub grupy związków.
Standaryzacja pomaga określić zawartość wskazanego składnika lub grupy składników w ekstrakcie.
Nie oznacza automatycznie:
- że produkt jest najlepszy;
- że większy procent zawsze jest lepszy;
- że dany marker odpowiada za wszystkie właściwości surowca;
- że można porównywać dwa różne ekstrakty wyłącznie na podstawie jednej liczby.
Dlatego w Vitaminy.pl zawsze pytamy:
Na co właściwie ekstrakt został wystandaryzowany?
→ Przejdź do: Standaryzowany ekstrakt — co oznacza ta nazwa?
[hasło w przygotowaniu]
Owocnik czy grzybnia?
Przy grzybach funkcjonalnych pojawia się jeszcze jedno ważne rozróżnienie.
Grzyb może być opisany między innymi poprzez:
owocnik
oraz:
grzybnię.
Nie są to dwa określenia na dokładnie to samo.
Dlatego przy takich składnikach jak soplówka jeżowata, reishi czy cordyceps sama nazwa gatunku może nie wystarczyć do pełnego zrozumienia produktu.
Warto zobaczyć:
- jaki materiał wykorzystano;
- czy jest to proszek czy ekstrakt;
- jak producent opisuje surowiec;
- czy podano dalsze parametry produktu.
→ Przejdź do: Owocnik i grzybnia — czym się różnią?
[hasło w przygotowaniu]
Czym są „adaptogeny”?
Słowo adaptogen jest dziś bardzo popularne w świecie wellness.
Pojawia się przy:
- ashwagandzie;
- różeńcu;
- żeń-szeniu;
- niektórych grzybach;
- napojach funkcjonalnych;
- mieszankach wellness.
Nie należy jednak traktować samego słowa „adaptogen” jako uniwersalnego dowodu dotyczącego konkretnego produktu.
W Vitaminy.pl będziemy wyjaśniać osobno:
- skąd pochodzi to pojęcie;
- jak jest wykorzystywane;
- czym różni się termin historyczny lub badawczy od kategorii marketingowej;
- dlaczego określenie „adaptogeniczny” wymaga kontekstu.
→ Przejdź do: Adaptogen — termin naukowy czy kategoria wellness?
[hasło w przygotowaniu]
Tradycyjne stosowanie a współczesne dowody
W przypadku ziół i grzybów historia ma szczególne znaczenie.
Wiele roślin było stosowanych tradycyjnie przez setki lat.
To interesująca i ważna informacja.
Nie oznacza jednak automatycznie, że:
- każde tradycyjne zastosowanie zostało potwierdzone współczesnymi badaniami;
- każdy ekstrakt jest odpowiednikiem tradycyjnego surowca;
- współczesny produkt działa tak samo jak tradycyjny preparat;
- historia stosowania jest dowodem skuteczności konkretnego produktu.
Dlatego konsekwentnie rozdzielamy:
TRADYCYJNE STOSOWANIE
od:
WSPÓŁCZESNYCH DANYCH
oraz:
MARKETINGU PRODUKTU.
To trzy różne warstwy informacji.
„Naturalny” nie mówi wszystkiego
Produkty ziołowe i grzybowe bardzo często są komunikowane słowami:
naturalny
roślinny
botanical
mushroom complex
ancient
traditional
adaptogenic.
Niektóre z tych określeń opisują pochodzenie lub kontekst.
Inne są przede wszystkim elementem komunikacji marketingowej.
Dlatego samo słowo „naturalny” nie mówi jeszcze:
- jaki gatunek wykorzystano;
- jaka część rośliny znajduje się w produkcie;
- jak przygotowano ekstrakt;
- jaka jest standaryzacja;
- jaka ilość znajduje się w porcji;
- co rzeczywiście potwierdzają dostępne informacje.
Jak czytać etykietę zioła lub grzyba?
Dobrym punktem wyjścia jest sześć pytań.
1. Co to za gatunek?
Sprawdź nazwę polską i — jeśli podano — łacińską.
2. Jaką część wykorzystano?
Korzeń? Liść? Owoc? Nasiona? Kłącze? Owocnik? Grzybnię?
3. W jakiej formie?
Proszek czy ekstrakt?
4. Jak opisano ekstrakt?
Czy pojawia się DER lub proporcja typu 10:1?
5. Czy podano standaryzację?
Jeżeli tak, na jaki składnik lub grupę związków?
6. Ile materiału znajduje się w porcji?
Sprawdź dokładnie jednostkę oraz sposób określenia porcji produktu.
Takie podejście zwykle mówi o produkcie więcej niż duże hasło znajdujące się na froncie opakowania.
Jedna roślina może prowadzić do całej mapy wiedzy
Przykład:
Ashwagandha
→ Withania somnifera
→ część rośliny
→ korzeń
→ ekstrakt
→ DER
→ standaryzacja
→ witanolidy
→ etykieta
→ marketing „adaptogenów”.
Przy grzybach:
Soplówka jeżowata
→ lion’s mane
→ Hericium erinaceus
→ owocnik
→ grzybnia
→ proszek
→ ekstrakt
→ etykieta
→ mushroom wellness.
A przy kurkumie:
Kurkuma
→ Curcuma longa
→ kłącze
→ ekstrakt
→ kurkuminoidy
→ kurkumina
→ standaryzacja.
Właśnie dlatego budujemy Encyklopedię jako system powiązanych pojęć, a nie alfabetyczny katalog luźnych artykułów.
Jak będziemy opisywać zioła i grzyby?
Każde główne hasło będzie odpowiadało przede wszystkim na pytania:
Co to jest?
Jaka jest poprawna nazwa?
Jaki gatunek opisujemy?
Jakiej części surowca używa się w produktach?
Jakie formy można spotkać na etykietach?
Jak rozumieć ekstrakt i standaryzację?
Co wiemy z historii i tradycyjnego stosowania?
Co wynika ze współczesnych źródeł?
Co mówi marketing — i czego nie mówi automatycznie?
Dzięki temu czytelnik nie musi zaczynać od pytania:
„Czy powinienem to brać?”
Może zacząć od znacznie bardziej podstawowego:
„Co właściwie znajduje się na tej etykiecie?”
Najpierw gatunek. Potem surowiec, forma, ekstrakt i etykieta.
Ważna informacja
Vitaminy.pl ma charakter edukacyjny, informacyjny i konsumencki. Publikowane materiały porządkują publicznie dostępne informacje o składnikach, żywności, suplementach i wellness. Nie stanowią diagnozy, porady lekarskiej lub farmaceutycznej ani indywidualnego planu żywienia lub suplementacji. Informacje dotyczące konkretnych produktów należy każdorazowo sprawdzać na ich aktualnych etykietach i w materiałach producenta.
